NGA TRADITA E PAVDEKSHME:

MË 18 GUSHT 2001, NË SHËN MITËR TË KALABRISË MBAHET FINALJA E FESTIVALIT TË XX-të TË KËNGËS ARBËRESHE

GJAKU I SHPRISHT RRJEDH DHE MBA GJALLË SHPIRTIN E ARBËRIT DERI NË AMSHIM

·        Kënga Arbëreshe në shekuj dhe sot - e bën të pambaruar Krenarinë Tonë Kombëtare

·        Kolegji «Shën Adriano» - vatër e pashuar e Kulturës Arbërore

·        Zëri i Rinisë Arbëreshe - kushtrim për qëndresë dhe për bashkim kombëtar

·        14 këngët finaliste, që Këshilli Artistik i Festivalit i zgjodhi nga 22 këngët e paraqitura, konkurrojnë për tri çmimet e para

·        Fituesja e Festivalit të vjem - Xaira Toçi (Zaira Toci) sivjet konkurron si kantautore - autore e tekstit, muzikës dhe interpretuese e këngës «Vallëzon Arbëresha»

·        Në shumë vendbanime arbëreshe - anekënd Arbërisë po mbahen manifestime kulturore të Traditës së Shenjtë Arbërore

Shkruan: ENGJËLL KOLIQI

Romë, 16 gusht 2001 (Bota Sot - QIKSH Albeuropa)

     Të shtunën, më 18 gusht 2001, në Shën Mitër (San Demetrio Corone) të Kalabrisë mbahet finalja e Festivalit të XX-të të Këngës Arbëreshe. Është ky njëri nga manifestimet e mëdha dhe të frytshme, që mbi 550 vjetë po mbajnë gjallë Shpirtin e Arbërit, me Traditat e Shenjta dhe të Lavdishme Kombëtare. Si argumentim i këtij konstatimi, mjafton të përmendet fakti se shumica e artistëve që do të kurorëzojnë, të shtunën mbrëma Festivalin Jubilar - të njëzetin me radhë të Këngës Arbëreshe, sapo janë kthyer nga kremtimi i 550 vjetorit të mbërrijtjes së Arbëreshëve dhe të themelimit të vendbanimit arbëresh - Kontesha Entellina (Contessa Entellina), në Rrethin e Palermos - në Sicili. Që nga mbërrijtja e tyre në Itali - Arbëreshët me plotpërkushtueshmëri dhe me një fanatizëm patriotik, kishin filluar të organizohen në ruajtjen e kulturës dhe të traditave kombëtare.  Së paku tri herë brënda vitit: në kohën e Pashkëve, në gusht dhe në kohën e Kërshëndellave e të Vitit të Ri - në vendbanimet arbëreshe organizoheshin këndime, vallëzime dhe lojëra popullore të Traditës Arbërore, duke mbajtur gjallë kështu shpirtin arbëror dhe gjuhën, kulturën e traditat e lavdishme kombëtare. Janë kryesisht këto manifestime kulturore që bënë që edhe sot Arbëreshët të flasin gjuhën e tyre (arbërishte - shqipe), dhe mrekullitsht t'i shpëtojnë asimilimit.

     Festivali i Këngës Arbëreshe kishte filluar në vitin 1980, me nismën e avokatit Zef D'Amiko (Giuseppe D'Amico), në Kolegjin «Shën Adriani» në Shën Mitër (San Demetrio Corone) - në Rrethin e Kozencës, në Kalabri, aty ku i Madhi Jeronim De Rada dhe shumë personalitete që mbajtën gjallë Shpirtin e Arbërit, ishin shkolluar - aty ku pushojnë në amshim eshtërat e De Radës. Pra, finalja e Festivalit të Këngës Arbëreshe, jorastësisht, mbahet në Tempullin e Diturisë (të arsimit e të kulturës) Arbëreshe. Sikurse viteve të mëparshme, poashjtu edhe këtë vit, Festivali organizohet nën patronatin e Administratës së Bashkisë së Shën Mitrit, në krye të së cilës qëndron i nderuari i palodhshëm  Sen. Cezar Marini (Cesare Marini).

Drejtor Artistik i Festivalit është i famshmi i pandalshëm e i palodhshëm Prof. Pino Kakoca (Pino Cacozza), ndërkaq Delegat Administrativ është Gjenar De Çiko (Gennaro De Cicco). I ngarkuar për lidhjet dhe komunikimin me artistët dhe Këshillin Artistik të Festivalit është Ernest Januci (Ernesto Jannuzzi).

     Sikurse viteve të mëparshme, poashtu edhe në finalen jubilare - të njëzetën, të Festivalit të Këngës Arbëreshe - zëri i rinisë arbërore do të jetë kushtrim i përhershëm për qëndresë të palëkundëshme në ruajtjen e traditave të lavdishme arbërore dhe për një bashkim të mirëfilltë mbarëkombëtar - thonë organizatorët e Festivalit. Ky Festival, veç dëfrimit dhe afirmimit kulturor të artistëve të rinj, ka ndikuar dhe po ndikon vazhdimisht edhe në shtimin e patriotizmit dhe të ruajtjes së lavdisë së traditave tona kombëtare dhe të pastërtisë e madhështisë së Shpirtit të Arbërit. Ky Festival po i mundëson rrjedhë të pambarueshme Gjakut të Shprisht për t'i garantuar pavdekshmërinë Shpirtit të Arbërit.

     Këshilli Artistik i Festivalit, pasi ka shqyrtuar, me një analizë të gjithëmbarshme, 22 këngët e paraqitura, ka zgjedhur 14 këngët konkurruese për mbrëmjen finale. Në finalen e Festivalit të Këngës Arbëreshe 2001, të shtunën mbrëma, do të konkurrojnë këto këngë, autorë dhe interpretues:

1. Me detin "JON" tek zemra - teksti e muzika: Françesk Skarvaljone (Francesco Scarvaglione)

këndojnë: Françesk, Kozimo dhe Damian Skarvaljone (Francesco, Cosimo e Damiano Scarvaglione)

2. Një këng' e lirë - teksti: Gjenar Tavolaro (Gennaro Tavolaro)

muzika: Fabricia Dragone (Fabrizia Dragone)

këndon: Fabricia Dragone (Fabrizia Dragone)

3. Donja se kjo këngë... - teksti: Adriando Ponte, Viki Makrì e Gjina Rotondaro (Adriando Ponte, Vicky Macrì e Gina Rotondaro)

muzika: Aleksandër Paloli

këndojnë: "Vuxhet Arbëreshe" (Zërat Arbëreshe)

4. Sy me lot - teksi e muzika: Mario Dramisino

këndon: Mario Dramisino

5. Ishe ti vashëz - teksti: Vinçenc Guljanone (Vincenzo Guaglianone)

muzika: Vinçenc Gualjanone e Antonio Frega

6. Jam një nga ju - teksti: Antonella Pelilli (Antonella Pelilli)

muzika: Mikel Galasi (Michele Galassi)

këndon: Grupi "La Kamastra"

7. Ndën një qilli me yllës - teksti e muzika: Kristian Jakovelli (Criastiano Iacovelli)

këndon Grupi "Qifti Arbëresh"

8. Një trëndafile e thatë - teksti e muzika: Enrik e Maria Rozaria De Leo (Enrico e Maria Rosaria De Leo)

këndon: Dhimitër Makrì (Demetrio Macrì)

9. Shqipëria s'mund pres - teksti: Rozella Stamati (Rosella Stamati)

muzika: Pierpino Stamati

këndon: Rozella Stamati, me Grupin "Pllatani"

10. Jam këtu - teksti e muzika: Egert Pano

këndon: Egert Pano

11. Shpirti - teksti e muzika: Mikel Lobakaro (Michele Lobacaro)

këndon: Grupi "Skanderband"

12. Vallëzon Arbëresha - teksti e muzika: Xaira Toçi (Zaira Toci)

këndon: Xaira Toçi

13. Shokut - teksti e muzika: Gjenar Rico - (Gennaro Rizzo)

këndojnë: Gjenar Rico e Françeska De Leo (Francesca De Leo)

14. Një vuxhe e re - teksti: Katerina Bloize (Caterina Bloise)

muzika: Anton Franku (Antonio Franco)

këndojnë: Katerina e Mikel Bloize (Caterina e Michele Bloise)

      Siç shihet, fituesja e Festivalit të XIX-të (të vitit të kaluar) - Xaira Toçi, sivjet vjen në konkurrencën finale të Festivalit Jubilar, si kantautore. Xaira, kësaj radhe vetë e ka shkruar tekstin dhe e ka komponuar muzikën e këngës së saj, që i ka dhënë një titull mjaft domethënës - "Vallëzon Arbëresha". Edhe fitueset tjera të Festivalit të vjemë: Rozella Stamati e Fabricia Dragone vijnë si kantautore, por njëra ka shkruar vetëm tekstin, kurse tjetra e ka komponuar muzikën e kingës së saj, por me tekst të tjetërkuj. Juria e Festivalit, si zakonisht do t'i vlerësojë këngët dhe do t'i ndajë tri çmimet e para të konkurrencës zyrtare, si dhe çmime të tjera që japin institucione dhe persona juridikë të jetës shoqërore-kulturore arbëreshe. Vlera e tri çmimeve të para do të jetë: Vendi i parë - ITL. 2.000.000, vendi i dytë - ITL. 1.000.000 dhe vendi i tretë - ITL. 500.000.

     Tradicionale në Festivalin e Këngës Arbëreshe, tashmë është bërë edhe pjesëmarrja e artistëve me famë, jashtë konkurrencës zyrtare. Ndër mysafirët e nderit, sivjet do të jenë: "Astèria" - grup i muzikës popullore greko-salernitane, nga Sternatia e Leçes, Kataldo Perri (Cataldo Perri) - kantautor dhe studiues i pasionuar e i famshëm i muzik137s popullore arbëreshe, "Mimoza" - qendër arbëreshe e vallëzimit, si dhe grupe e solistë të tjerë. Organizatorët po bëjnë përpjekje që në finalen jubilare të Festivalit të fusin edhe ndoj mysafir nga mërgata e re shqiptare, me ndoj këngë shqiptare.